MORAWSKI, JAN NEPOMUCEN - rzeźnik gnieźnieński, pułkownik konfederacji barskiej. Urodzony przed 14 V w Grzybowie Panieńskim (obecnie przedmieście Gniezna) w rodzinie mieszczańskiej rzeźnika Józefa i Jadwigi z Radoszewiczów. Do szkół nie chodził, jeszcze w 1768 nie umiał czytać ani pisać. Terminował u jednego z mistrzów rzeźnickich w Gnieźnie, w 1764 był czeladnikiem gnieźnieńskiego cechu rzeźnickiego. Na przełomie 1764/65 ożenił się z mieszczką Marianną, z którą miał córkę i 3 synów. W 1767 został "młodszym" cechu rzeźnickiego. W tymże roku popadł w konflikt z radą miejską i uciekł z miasta. Na wieść o wybuchu konfederacji barskiej sformował oddział głównie z mieszczan walczący z patrolami rosyjskimi.
    Uznając potem wlkp. władze konfederackie, działał samodzielnie. Wsławił się m. in. opanowaniem na krótko Gniezna. W listopadzie 1768 uzyskał od I. Malczewskiego patent porucznikowski i przydział do chorągwi rotmistrza K. Roszkowskiego. Brał udział w wyprawie na Pomorze (XI/XII 1768). Uratował część partii w czasie pogromu pod Chojnicami (3 XII). Na zjeździe malanowskim (I/II 1769) został rotmistrzem, wkrótce potem połączył się z Malczewskim. Po przegranej bitwie pod Pakością (20 III) dowodził tylną strażą jego dywizji, zaatakowaną przez Rosjan pod Wilczynem. Po rozpuszczeniu wojska przez Malczewskiego operował w woj. gnieźnieńskim, zagrażając również Poznaniowi. Stoczył potyczki pod Działyniem, Powidzem i Lądem, gdzie w maju 1769 został ranny i z trudem zbiegł. Oddział Morawskiego był pierwszym, który wszedł do opuszczonego przez Rosjan Poznania (23 VI). Na tzw. kole poznańskim (5-8 VII) otrzymał stopień pułkownika. Latem 1769 działał na Pomorzu: 21 VIII zwyciężył pod Toruniem, a 14 IX pod Radominem (ziemia dobrzyńska).
    We wrześniu dowodził jednym z pułków. Jesień 1769 spędził także na Pomorzu. Przyczynił się do zwycięstwa pod Świeciem (8 XII), a pod Chojnicami zniósł oddział pruski. Wyróżnił się w bitwie pod Kcynią (29 I 1770). Ubezpieczał wyprawę Malczewskiego na Warszawę (II 1770). Nie przyjął godności regimentarza wojsk wlkp. z rąk szlachty w Dolsku (11 III 1770), ale nie uznał mianowanego przez Generalność - J. Zaremby. Uchodząc z Poznania przed wojskami generała Ronnego, bił się z nim pod Kościanem (5 IV). Zebrawszy ponownie oddział w okolicach Wschowy, ruszył na Poznań, jednak we wsi Łęczyca dostał się do niewoli. 8 VI 1770 uciekł z więzienia w Poznaniu i podporządkował się Zarembie, ale porzucił go ulegając namowom Malczewskiego. Rywalizacja obu wodzów trwała do aresztowania Malczewskiego w Buku w styczniu 1771. Wraz z Zarembą wziął udział w oblężeniu Poznania, gdzie został ciężko ranny, i w bitwie pod Widawą.
    25 VI 1771 schwytany przez Rosjan pod Piotrkowem, po ucieczce aresztowany ponownie, został zesłany do Tobolska. Po amnestii w 1774 wrócił do kraju i do 1794 służył w chorągwi kawalerii narodowej Łukasza Bnińskiego. Popierał Konstytucję 3 maja. Prawdopodobnie wziął udział w wojnie polsko-rosyjskiej 1792. W powstaniu kościuszkowskim od 27 V dowodził jako major pułkiem milicji województwa łęczyckiego, a następnie pułkiem jazdy lekkiej. Brał udział w obronie stolicy (VII-X 1794). Dalsze koleje jego życia oraz data śmierci nic są znane.
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Marian Drozdowski.

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM