ŁASKI, JAN - ur. w marcu 1455 (lub 1456) w Łasku (ówczesny pow. sieradzki) w rodzinie szlacheckiej h. Korab. Był synem Andrzeja i matki z domu Nowinów, prawdopodobnie Skockiej. W 1493 był pisarzem w kancelarii królewskiej, a w 1502 sekretarzem i zarządcą kasy króla Aleksandra. W 1503 otrzymał urząd kanclerza wielkiego koronnego, który sprawował do 1510. Od 1508 był koadiutorem gnieźnieńskim, a w 1510 został wybrany arcybiskupem gnieźnieńskim. W okresie pracy w kancelarii królewskiej brał czynny udział w kształtowaniu polityki państwowej. Posłował do Wiednia, Flandrii, Rzymu, na Węgry, do Rosji i Prus. W 1513 reprezentował Polskę na soborze laterańskim.
    Faktyczny kierownik polityki króla Aleksandra, reprezentował interesy średniozamożnej szlachty, wysuwał plany wzmocnienia władzy królewskiej, zreformowania skarbu, wojska, ustawodawstwa. Jako kanclerz przyczynił się do określenia kompetencji urzędów centralnych, rewizji dokumentów nadawczych i zinwentaryzowania Archiwum Koronnego. Z jego inicjatywy sporządzono zbiór statutów i przywilejów (Commune incliti Poloniae regni privilegium, zw. Statutem Łaskiego), wydany w 1506. W polityce zagranicznej chciał realizować, przy współudziale szlachty przeciwnej wschodniej polityce szeroki program wyparcia zakonu krzyżackiego i przyłączenia Pomorza Zachodniego, Prus, Śląska, Ziemi Lubuskiej i Mazowsza. Cesarstwo i papiestwo torpedowały wysiłki Łaskiego, miał też wielu przeciwników wśród magnatów. W 1515 sobór kościelny wyraził mu votum nieufności. Sytuację pogorszyło dynastyczne zbliżenie Zygmunta I z Habsburgami. Szukał więc oparcia u Bony i jego zasługą było przymierze polsko - francuskie i rozejm z Turcją w 1524.
    Ostatecznym ciosem było oskarżenie przez Habsburgów o sprowadzenie Turków na Węgry po śmierci Jana Zapolyi. Od kar kościelnych wybawiła sędziwego abpa interwencja Zygmunta I. Zmarł w Kaliszu 19 V 1531. Śmierć jego uczcił elegią - J. Struś. Był mądrym i zapobiegliwym administratorem olbrzymiego majątku arcybiskupiego z siedzibą w Gnieźnie, o czym świadczy księga dochodów i wydatków (zw. testamentem Łaskiego), 400-stronicowy inwentarz dóbr oraz Liber beneficiorum, spisana w latach 1511-23 z myślą o opodatkowaniu dóbr kościelnych. Są to cenne źródła poznania struktury gospodarczo - społecznej wsi.
    Dążąc do reformy duchowieństwa, ogłosił w 1527 zbiór 7 statutów synodalnych, usprawnił administrację i sądownictwo kościelne. Był protektorem humanistów i poetów w Polsce i we Włoszech. Pozostawił po sobie listy, mowy oraz rozprawki o rubinach, geografii, dziejach kościoła. Był propagatorem polszczyzny. W 1522 rozpoczął budowę renesansowej kaplicy-mauzoleum w Gnieźnie, w której został pochowany. Wcześniej (1515) ufundował 6 renesansowych epitafiów swym poprzednikom (w Gnieźnie - 4, po jednym we Włocławku i Krakowie). Zapoczątkował również budowę pałacu arcybiskupiego w Gnieźnie, zakończoną przez jego następców. Zbudował kościół w Łasku oraz kościół i szpital w Skierniewicach.
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Maria B. Topolska.

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM