JAN Z CZARNKOWA - także Janko, Janek (ok. 1320-1387), podkanclerzy, autor kroniki, archidiakon gnieźnieński. Był synem Bogumiła, wójta czarnkowskiego. Studiował zapewne na którymś z włoskich uniwersytetów, tytułu naukowego jednak nie posiadał. Karierę kościelną i kancelaryjną rozpoczynał w Meklemburgii u boku bpa szweryńskiego Andrzeja z Wiślicy. W 1352 był proboszczem w Tarnowie i kanonikiem w Butzow. Był też kanclerzem bpa Andrzeja, a w 1355 jego wikariuszem generalnym.
    W 1356 był już kanonikiem poznańskim i gnieźnieńskim, potem uzyskał dalsze intratne prebendy. Blisko współpracował z biskupami polskimi, od których kilkakrotnie posłował do Awinionu (1362-66). Cieszył się też poparciem króla Kazimierza Wielkiego. W 1366 został po Janie z Buska podkanclerzym królewskim i dzięki temu otrzymał następne prebendy, m. in. w 1367 swe najważniejsze stanowisko kościelne: archidiakonat gnieźnieński.
    Położył duże zasługi w reorganizacji kancelarii. Związał się z obozem popierającym sukcesję Kazimierza - księcia szczecińskiego (słupskiego). Po śmierci Kazimierza Wielkiego, w 1371 oskarżony o kradzież insygniów koronnych, profanację grobu królewskiego i inne przestępstwa, utracił podkanclerstwo, został uwięziony i częściowo przyznał się do stawianych mu zarzutów, następnie jednak został uwolniony od nich przez abpa gnieźnieńskiego - Jarosława Bogorię ze Skotnik. W 1372 wznowiono oskarżenie i wyrokiem sądu komisarskiego w Wielkopolsce zaocznie skazano go na utratę mienia i banicję. Mimo poparcia władz kościelnych opuścił Królestwo. Przebywał we Wrocławiu, Pradze i na dworze bpa lubuskiego. Około 1374 powrócił i osiadł w Gnieźnie. W 1375 odzyskał utracony archidiakonat gnieźnieński.
    Odtąd gospodarował w swych wsiach beneficjalnych, w tym w Jankowie i Michowie, które otrzymał od kapituły poznańskiej. Brał czynny udział w pracach kapituły Po śmierci bpa Janusza Suchywilka, w 1382 wraz z kanclerzem Bronisławem został administratorem dóbr arcybiskupich. Przede wszystkim w tych latach zajmował się gromadzeniem materiałów historycznych i pisaniem kroniki. Obejmuje ona lata 1370-84. Jest jednym z najciekawszych zabytków dziejopisarstwa polskiego i stanowi cenne źródło do dziejów politycznych. i społecznych XIV w., szczególnie Wielkopolskchi czasów andegaweńskich. W nauce dyskutowana jest teza o uznaniu także autorem Kroniki wielkopolskiej. Zmarł w Gnieźnie w 1387.
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Helena Chłopocka.

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM