ŚWINKA, JAKUB - pochodził ze śląskiego rodu, którego jedna gałąź osiedliła się w Wielkopolsce i w Sieradzkiem. Jego rodzice nie są znani. Miał stryja Jana, kasztelana i bratanka Piotra, sędziego sieradzkiego, skoligacony był też z biskupem wrocławskim Henrykiem z Wierzbna. Po wyświęceniu na diakona został kantorem gnieźnieńskim; oddał wówczas jakieś usługi Bolesławowi Pobożnemu. W 1283, po długim wakansie na stolicy arcybiskupiej w Gnieźnie, wybrano go jednomyślnie metropolitą.
    Kierując się względami narodowymi i interesem polskiej prowincji kościelnej, popierał Przemysła II i jego politykę zjednoczeniową. Starał się o włączenie diecezji chełmińskiej do Kościoła polskiego. Archidiakonaty: słupski, należący do arcybiskupstwa, i pomorski, włączony do diecezji włocławskiej, miały w nim troskliwego opiekuna.
    Rozwinął w tym czasie szeroką działalność synodalną (1285-87). Przeciwstawiał się napływowi kleru niemieckiego do Polski, domagał się ożywienia polskiego kultu w kościołach (św. Wojciecha - patrona Polski), rektorów szkół i księży w parafiach z dobrą znajomością języka pol., a także przyjmowania Polaków do wszystkich zakonów.
    W 1295 koronował Przemyśla II na króla Polski. Po jego śmierci, mimo układu z księciem głogowskim Henrykiem w 1298, popierał Władysława Łokietka i jego zamysł zjednoczenia Polski. Dokonał wprawdzie koronacji Wacława w Gnieźnie w 1300, manifestował jednak przy tym swą niechęć do obcych wpływów. O braku współdziałania z królem, a raczej już otwartym konflikcie, świadczył proces kanoniczny wytoczony w 1304 biskupowi krakowskiemu, poprzednio czeskiemu staroście w Małopolsce - Janowi Muskacie, protegowanemu Wacława. Od 1306 metropolita, niechętny wpływom niemieckim w kościele polskim, przebywał prawie stale w łęczycko uniejowskiej części swej diecezji, na krótko tylko pojawiając się w Gnieźnie. W 1312 z bpem poznańskim Andrzejem Zarembą rzucił klątwę na Głogowczyków.
    W czasie opanowywania Wielkopolski przez Łokietka w latach 1313-14 widząc w jego osobie najodpowiedniejszego kandydata na króla Polski, udzielił mu poparcia. Należał do najwybitniejszych mężów stanu w Polsce średniowiecznej. Wytrawny polityk i gorliwy szerzyciel polskiej świadomości narodowej, oddał duże usługi w akcji jednoczenia państwa polskiego na przełomie XIII i XIV w. Zmarł 4 III 1314, pochowany został w katedrze gnieźnieńskiej.
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Helena Chłopocka.

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM