GRUSZCZYŃSKI, JAN - był synem chorążego sieradzkiego Jana z Gruszczyc i Iwanowie (z ziemi sieradzkiej) i Małgorzaty z Naramowic. W 1431 zapisał się na Uniwersytet Krakowski, jednocześnie już od 1430 występował jako pisarz kancelarii królewskiej, został też wkrótce uposażony probostwem kapitulnym pozn. Gdy w 1440 król Władysław Jagiellończyk otrzymał koronę węgierską, Gruszczyński należał do towarzyszącego mu na Węgry orszaku - tu w 1442 król protegował go na probostwo w Sieradzu.
    Wrócił do Polski dopiero latem 1444, przywożąc instrukcje królewskie do zjazdu piotrkowskiego. Po śmierci Władysława III pod Warną związał się blisko z nowo wybranym królem Kazimierzem Jagiellończykiem, w którego kancelarii nadal pracował, stając się rychło jednym ze współtwórców królewskiej polityki centralizacyjnej. W 1449 z protekcji królewskiej został wybrany bpem włocławskim. Na tym stanowisku utrzymywał bliskie stosunki z antykrzyżackim Związkiem Pruskim. Mimo początkowych oporów w 1454 poparł wniosek Związku o inkorporację Prus do Królestwa Polskiego i w następnych latach stał się jednym z najbardziej czynnych działaczy na polu zjednoczenia Prus z Polską: prowadził pertraktacje ze Związkiem Pruskim, ustalając zasady inkorporacji, paktował też często z Krzyżakami.
    W czerwcu 1454 otrzymał kanclerstwo koronne, co uczyniło go kierownikiem polskiej polityki w okresie wojny 13-letniej. W 1463 został bpem krakowskim, w tymże roku wybrany został arcybiskupem gnieźnieńskim. Na stolcu arcybiskupim był przede wszystkim realizatorem polityki królewskiej, walcząc o zapełnienie spustoszonej przez wojnę kasy państwowej. Już w 1455 na cele wojny obrócone zostały złote i srebrne przedmioty kultowe ze skarbca archikatedry. Sprawa opodatkowania duchowieństwa na potrzeby państwa była najważniejszym tematem zwoływanych za jego pontyfikatu pięciu synodów prowincjonalnych. W 1463 stal na czele polskiej delegacji do rokowań z Krzyżakami w Brześciu Kujawskim, w 1466 był obecny przy zawarciu ostatecznego pokoju z Krzyżakami w Toruniu. Zajęty sprawami publicznymi, nie zaniedbywał interesów rodzinnych. Z protekcji Gruszczyńskiego jego bracia Marcin i Andrzej uzyskali liczne prebendy, m. in. w Gnieźnie i Krakowie. Z braci świeckich Mikołaj, zwany Kośmidrem, otrzymał w 1454 podstolstwo, a w 1465 chorążostwo kaliskie, a Bartłomiej, podkomorzy sieradzki, potem kasztelan gnieźnieński (1467), wreszcie kaliski (1468), otrzymał od brata zakupione przezeń w 1471 za olbrzymią sumę 50 tyś. grzywien dobra w Koźminie, od którego wzięli nazwisko jego  potomkowie - Koźmińscy. Gruszczyński częściowo sparaliżowany w 1468, w 1469 złożył kanclerstwo, nie  zerwał jednak bliskich stosunków z królem, któremu nadal towarzyszył w licznych podróżach i naradach. Zmarł nagle w Krakowie 9 X 1473, i pochowany został w katedrze gnieźnieńskiej, gdzie jego następca - J. Łaski poświęcił mu okazałą płytę pamiątkową z czerwonego marmuru, dzieło Jana Florentczyka z Ostrzyhomia (ok.1520).
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Antoni Gąsiorowski.

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM