DUNIN, MARCIN - ur. 11 XI w Wale k. Rawy Mazowieckiej w niezamożnej rodzinie ziemiańskiej Felicjana i Brygidy ze Szczakowskich. Nauki pobierał początkowo w szkołach pojezuickich w Rawie, następnie w gimnazjum bydgoskim. W latach 1793-97 studiował teologię w Collegium Germanicum w Rzymie, gdzie w 1797 otrzymał świecenia kapłańskie.
    Po powrocie do kraju piastował szereg godności kościelnych, m. in. kanonika przy kolegiatach wiślickiej i włocławskiej. W 1815 został kanclerzem kurii gnieźnieńskiej, w 1817 radcą szkolnym przy rejencji poznańskiej, a w 1830 abpem gnieźnieńsko - poznańskim. Rząd pruski wyraził zgodę na wybór Dunina, uważając go za człowieka lojalnego wobec państwa. W pierwszych latach swych rządów starał się też nie popaść w konflikt z władzami pruskimi.
    Po wydaniu w 1830 ustawy nakazującej duchowieństwu korespondować z władzami wyłącznie w języku niemieckim, ostatecznie uzyskał zgodę, by księża nie znający dobrze języka niemieckiego mogli pisywać do władz po polsku. Wyrazem lojalności Dunina było natomiast ogłoszenie na żądanie E. Flottwella listu pasterskiego potępiającego powstanie listopadowe. W 1837 rozpoczął się głośny spór między Duninem i popierającym go społeczeństwem polskim. a rządem pruskim o tzw. małżeństwa mieszane. Stosując się do breve Piusa VIII z 1830 abp proponował, by każdy związek mieszany poprzedzała deklaracja, że wszystkie dzieci bez względu na płeć będą wychowywane w religii katolickiej i zakazał księżom udzielania ślubów mieszanych bez wspomnianej wyżej deklaracji. W 1839 sąd pruski skazał go za to na 6 miesięcy więzienia i pozbawienie godności arcybiskupiej.
    Internowany w Berlinie od 3 IV 1839, po samowolnym wyjeździe został aresztowany w Poznaniu i uwięziony w twierdzy kołobrzeskiej, skąd po 10-miesięcznym pobycie uwolnił go nowy król pruski Fryderyk Wilhelm IV. Spór Dunina z rządem pruskim spowodował znaczny wzrost nastrojów antyrządowych w społeczeństwie polskim, skierowanych przeciw polityce wynaradawiania i przyczynił się do upadku głównego jej rzecznika E. Flottwella. Po powrocie do Poznania, mimo złożenia królowi przysięgi poddaństwa i wierności, abp nie zmienił swej polityki. W 1841 nie dopuścił do wprowadzenia do kapituły poznańskiej kandydata Niemca. Zmarł 26 XII 1842 w Poznaniu i został pochowany w katedrze poznańskiej.
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Witold Molik.
 

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM