DALBOR, EDMUND - ur. 30 X w Ostrowie Wlkp., w rodzinie pochodzenia śląskiego (Daliborów), Jako syn pracownika biurowego Władysława i Katarzyny z Rutkowskich. Do gimnazjum uczęszczał w Ostrowie, gdzie należał do tajnego Tow. Tomasza Zana. Po maturze (1888) odbywał studia filozoficzno - teologiczne w Munster, Poznaniu i Gnieźnie oraz prawnicze w Rzymie, gdzie otrzymał święcenia kapłańskie i doktorat prawa kanonicznego (1893).
    Po powrocie do kraju pracował jako wikary przy kościele Św. Marcina w Poznaniu, a potem w katedrze. Od 1896 był kanclerzem kurii. Lata 1899-1901 spędził w Gnieźnie, gdzie m. in. wykładał prawo kanoniczne w seminarium. Mianowany kanonikiem metropolitarnym w Poznaniu, pełnił różne funkcje kurialne, aż w 1909 bp E. Likowski mianował go wikariuszem generalnym i oficjałem archidiecezji poznańskiej. Na tym stanowisku otrzymał w 1914 prałaturę domową.
    Zasiadał w dyrekcji Tow. Naukowej Pomocy im. K. Marcinkowskiego, organizował kursy społeczno - naukowe, założył pierwsze w Wielkopolsce Tow. Młodzieży Pol. św. Stanisława Kostki, popierał skauting i konspiracyjne Tow. Tomasza Zana. 30 VI 1915 został abpem metropolitą gnieźnieńskim i poznańskim.
    Jego ingresy w Poznaniu i Gnieźnie przerodziły się w manifestacje pol., mimo iż musiał wcześniej dopełnić obowiązku przysięgi na wierność Wilhelmowi II. Rozwinął żywą działalność na polu charytatywnym, której głównym celem było złagodzenie skutków wojny wśród ludności cywilnej. W Poznaniu założył kuchnie ludowe, a w 1917 Związek Tow. Dobroczynnych "Caritas". Brał udział w obradach Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu w grudniu 1918. W czasie powstania wlkp. podejmował misje mediacyjne w celu wstrzymania rozlewu krwi. Interweniował w Berlinie, Watykanie i u Ententy, m.in. u marszałka Focha, w sprawie represji pruskich w Wielkopolsce.
    Zachęcał duchowieństwo do włączenia się w proces odbudowy polskiej państwowości. Stronił jednak od czynnego udziału w polityce. W 1919 zwołał do Gniezna pierwszy po odzyskaniu niepodległości zjazd bpów polskich. W tym samym roku został kardynałem. Dziełem jego była reorganizacja studiów w seminariach poznańskim i gnieźnieńskim. Z jego inicjatywy od 1918 zwoływano zjazdy katolickie. W 1920 założył Ligę Katolicką, która miała koordynować pracę wszystkich świeckich tow. katolickich. Przyczynił się do powstania w 1921 Zjednoczenia Stowarzyszeń Robotników Chrześcijańskich. Zabiegał o zorganizowanie opieki duszpasterskiej nad Polakami we Francji i Niemczech. Zmarł 13 II 1926 w Poznaniu, pochowany został w katedrze gnieźnieńskiej.
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Jerzy Pietrzak.

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM