CYMS, PAWEŁ - ur. 4 III w Pawłowie k. Gniezna jako syn nauczyciela Leona i Pauliny z Komorowskich. Uczęszczał do gimnazjum w Gnieźnie, gdzie złożył egzamin dojrzałości (1914), po czym wstąpił do seminarium duchownego w Poznaniu. W 1915 został powołany do wojska niemieckiego. Walczył na froncie wsch. i zach. oraz ukończył szkołę oficerską w Blederitz k. Magdeburga (1917) ze stopniem podporucznika. W 1918 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej zaboru pruskiego w Gnieźnie. Z wybuchem powstania wlkp. wziął udział w akcji wyzwalania Gniezna, potem podjął wyprawę w celu wyzwolenia Kujaw zach., dowodząc kompanią gnieźnieńsko - wrzesińską.
    Stanął na czele miejscowych oddziałów powstańczych i doprowadził do wyzwolenia Trzemeszna, Mogilna i Strzelna. 3 I wkroczył do wyzwolonej Kruszwicy, skąd podjął atak na Inowrocław, zakończony zdobyciem miasta. Pod dowództwem Cymsa oddziały powstańcze opanowały całe Kujawy zach. W wyzwolonym Inowrocławiu zorganizował 2 bataliony piechoty, które stały się oddziałami kadrowymi l i 2 p. grenadierów kujawskich. Uformował także baon zapasowy i pluton artylerii. Z tych jednostek powstał 5 p. strzelców wlkp., którego Cyms był pierwszym dowódcą. W maju 1919 został porucznikiem.
    W 1920 po przeniesieniu do 57 p.p. w Poznaniu otrzymał awans na kapitana. W marcu 1921 został komendantem wojskowym na Górnym Śląsku na pow. zabrzański. W III powstaniu śląskim dowodził zgrupowaniem powstańców i wraz z 2 p. zabrzańskim zdobywał Birawę. Dowodził potem podgrupą na odcinku frontu od Birawy po Kędzierzyn. Po powstaniu podjął studia prawno-ekonomiczne na UP, które jednak w 1923 przerwał. W l. 1923-26 pracował w Gdańsku w firmie spedycyjnej oraz w gdańskim oddziale Banku Handlowego w Warszawie, a następnie dzierżawił gospodarstwo rolne w Modliborzycach k. Inowrocławia.
    W 1928 powrócił do czynnej służby wojskowej w 59 p.p. w Inowrocławiu. Od 1934 pracował w Sztabie Głównym Oddział II w Warszawie. W listopadzie 1935 został przeniesiony w stan spoczynku i osiadł w Bystrej k. Bielska-Białej. We wrześniu 1939 jako oficer operacyjny w 80 p.p. dostał się do niewoli niemieckiej. Zwolniony z obozu jenieckiego w Radomiu powrócił do Bystrej, lecz w 1940 został aresztowany i przebywał przez 4 miesiące w więzieniu bielskim. Po zwolnieniu mieszkał w Krośnie, od maja 1941 w Kalwarii Zebrzydowskiej, gdzie pracował jako sekretarz spółdzielni stolarskiej. Był zaangażowany w konspiracyjnej działalności ZWZ-AK na tym terenie. W 1945 wrócił do Gniezna, następnie do 1948 pracował w Spedycji Morskiej "Polska Bandera" w Szczecinie. W 1948 przeniósł się do Bystrej i pracował jako sekretarz gminny. Zmarł 13 XI 1949 w Bystrej i tam został pochowany. Z małżeństwa z Marią Krawczyk (1931) miał dzieci: Barbarę i Janusza.
    Tekst: Wielkopolski Słownik Biograficzny, PWN, 1981, Ludwik Gomolec.

Urząd Miejski w Gnieźnie

Realizacja: IDcom-web.pl

Zdjęcia: Jerzy Andrzejewski oraz Archiwum UM